Franciszek Stefczyk (2 XII 1861 – 30 VI 1924) jest z pewnością jedną z najważniejszych postaci polskiej spółdzielczości, zwłaszcza spółdzielczości kredytowej. W tym roku mija 120. rocznica założenia przez niego pierwszej na ziemiach polskich Spółkowej Kasy Oszczędności i Pożyczek w Czernichowie koło Krakowa, wzorowanej na niemieckim modelu małej, wiejskiej kasy, którego pomysłodawcą był F. W. Raiffeisen. O ile spółdzielczość finansowa w Wielkopolsce i na Pomorzu (zabór pruski), a także po części w Polsce centralnej i wschodniej (zabór rosyjski) rozwijała się (choć w różnym czasie i odmiennie) w oparciu o model kasy powszechnej, "wszechstanowej" (banki ludowe, kasy zaliczkowe) spod znaku Schulzego Delitzsch, to właśnie kasy tworzone w Galicji (zabór austriacki), znane potem szeroko w Małopolsce – a po odzyskaniu niepodległości, w całym kraju – były właśnie polskimi "raiffeisenkami", "stefczykówkami", wreszcie uzyskały miano Kas Stefczyka. Stanowiły przykład małych, ograniczonych tak terytorialnie, jak i pod względem liczby członków i ich społecznego pochodzenia, małych zakładów oszczędnościowo-kredytowych skupiających ludność wiejską i małomiasteczkową. Kasa taka umożliwiała korzystne deponowanie oszczędności, nawet bardzo małych, "groszowych", była również źródłem zdrowego kredytu, uniezależniając z czasem wieś od lichwy pieniężnej i towarowej. To bodaj jedno z największych osiągnięć, jakie ruch spółdzielczości finansowej odnotował przed I wojną światową oraz w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Równie ważną sprawą okazała się edukacja ekonomiczna i społeczna niewykształconych i upośledzonych warstw społecznych oraz masowość ruchu. W 1900 r. działało za sprawą Stefczyka zaledwie 25 spółdzielni kredytowych, sam zaś Stefczyk począł kierować Biurem Patronatu dla Spółdzielni Rolniczych we Lwowie. W ciągu następnych 12 lat liczba kas wzrosła do ponad 1300, zrzeszając blisko 300 tys. członków. Efektem pracy następnego dwunastolecia (czyli do roku śmierci Stefczyka) było stworzenie Zjednoczenia Związków Spółdzielni Rolniczych RP oraz Centralnej Kasy Spółdzielni Rolniczych w Warszawie. Te instytucje obsługiwały już wtedy prawie 2300 kas (zrzeszaj ących ok. 600 tys. członków). Do roku 1939 liczba samych tylko spółdzielni finansowych w Polsce wzrośnie do 3700.

Franciszek Stefczyk – nauczyciel, historyk, jest znakomitym przykładem obywatela-patrioty, samorządowca i katolika, który spółdzielczość rozumiał jako drogę społecznej solidarności, samopomocy i współpracy. Ośrodkiem realizacji tych wartości miała być właśnie kasa oszczędności i pożyczek, łącząca zarówno biednych, jak i lepiej sytuowanych, by w ten sposób mogli oni sobie wzajemnie pomagać. Wcielała przy tym w życie chrześcijańską zasadę "miłości bliźniego" spajając ją z celami ekonomicznymi; łącząc poszanowanie każdej osoby z interesem lokalnej społeczności. Była to zatem koncepcja oddolnie się organizującego, dobrowolnego towarzystwa o charakterze prywatnym, służącego nie tylko podniesieniu poziomu życia zrzeszonych w nim osób, ale i rozwojowi samorządu, edukacji, mentalności społecznej. Dzisiaj tego typu organizację "mikrokredytową" wpisujemy z reguły w obszar organizacji ekonomii społecznej. Według Stefczyka silny ruch stowarzyszeniowy zawsze pozytywnie wpływa i służy samorządności i demokracji lokalnej. (Jak zauważył swego czasu prof. Koneczny, notabene starszy kolega Stefczyka: "Biurokracja towarzystw nie lubi, centralizm je nienawidzi, absolutyzm się ich boi"). Stefczyk nie widział opozycji pomiędzy kapitalizmem a spółdzielczości ą, wręcz odwrotnie. Spółdzielczość może przyczynić się do pozytywnego rozwoju kapitalizmu, zwłaszcza w oparciu o ideę samopomocy, gospodarczo i duchowo "podnosić ogół".

Wśród wielu prac Franciszka Stefczyka, wymienić należy: ! O spółach Raiffeisena, Kraków 1890. ! Jakie korzyści przyniesie dla gminy lub parafii założenie spółki oszczędności i pożyczek systemu Raiffeisena, Zarząd Główny Towarzystw Kółek Rolniczych, Lwów 1899. ! Podręcznik dla spółek oszczędności i pożyczek systemu F. W. Raiffeisena, Wydział Krajowy Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wlk. Księstwem Krakowskiem, Lwów 1900. ! O spółkach oszczędności i pożyczek (systemu F. W. Raiffeisena), Biuro Patronatu dla Spółek Rolniczych, Lwów 1914. ! Zasady i reguły dobrego zarządzania spółką oszczędności i pożyczek, Biuro Patronatu dla Spółek Rolniczych, Lwów 1914. ! Galicyjski Wojenny Zakład Kredytowy ze szczególnym uwzględnieniem jego stosunku do spółek oszczędności i pożyczek, Kraków 1915. ! W sprawie odbudowy gospodarstw włościańskich (współautor wraz z F. Bujakiem, A. Kostaneckim, A. Krzyżanowskim, Fr. Zollem), "Głos Narodu", Kraków 1915. ! Początki i ogólne warunki rozwoju spółdzielczości w Polsce, Wydawnictwo Spółdzielczego Instytutu Naukowego, Kraków 1925. ! Stanowisko spółdzielczości w rolnictwie, Wydawnictwo Zjednoczenia Związków Spółdzielni Rolniczych RP, Warszawa 1925. Ponadto Stefczyk redagował m.in. "Czasopismo dla Spółek Rolniczych", "Rocznik Spółek Oszczędności i Pożyczek (Systemu Raiffeisena) w Galicyi". Poniżej publikujemy fragmenty broszury, która ukazała się już po śmierci Stefczyka: Franciszek Stefczyk, Znamiona i zadania Kas Stefczyka. Przedruk z książki Podręcznik dla spółdzielni oszczędnościowo- pożyczkowych systemu Raiffeisena, Wydawnictwo Związku Rewizyjnego Polskich Spółdzielni Rolniczych, Warszawa 1927, rozdz. III Zadania i zakres działalności spółdzielni oszczędnościowo-po- życzkowych, s. 37–63.

Janusz Ossowski


Partnerzy:

kasa-stefczyka

wsieci 27022014 

skef 

skok logo rgb2

logo FES 

 

Nasza witryna do poprawnego funkcjonowania używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Czytaj wiecej polityka prywatnosci.

Zaakceptuj cookies na tej stronie.