Edward Abramowski (1868–1918) był jednym z najbardziej oryginalnych myślicieli polskich, łączących w swoich poglądach zagadnienia filozofii, socjologii, psychologii, myśli społecznej, a nawet mistycyzmu. Odebrał bardzo staranne wychowanie i wykształcenie w domu rodzinnym, studiował fizykę i biologię na Uniwersytecie Jagiellońskim, filozofię w Genewie, interesował się muzyką, literaturą piękną (zwłaszcza romantyczną), historią gospodarczą i społeczną, założył w Warszawie Instytut Psychologiczny, a pod koniec życia (w roku 1915) został profesorem psychologii w Uniwersytecie Warszawskim.

Początkowo Abramowski związany był z ruchem socjalistycznym, dzięki Marii Konopnickiej (u której, między innymi, się uczył) poznał członków I Proletariatu. Był współorganizatorem II Proletariatu, działał w Zjednoczeniu Robotniczym (odrzucającym terror na rzecz pracy formacyjnej i oświatowej oraz budowania świadomości klasowej), Polskiej Partii Socjalistycznej. Jego poglądy zmieniły się pod koniec lat 90. XIX stulecia, po powrocie z Genewy. "Wyjechał jako ortodoksyjny marksista i działacz partyjny, wracał z nową teorią socjalizmu bezpaństwowego, własną, apolityczną; wracał jako utopijny zwolennik natychmiastowego wcielenia w życie ideałów komunizmu i bezpaństwowości, jako anarchista, choć może nie chciał sobie tego uświadamiać" – jak charakteryzowa ł ten przełom Konstanty Krzeczkowski.

Naczelnym postulatem moralnym doktryny społecznej Abramowskiego była wolność: wolność jednostki, wolność od wszelakiego rodzaju przymusu i przemocy ze strony zbiorowości. Tworzenie fundamentalnych swobód obywatelskich, niepodległego i demokratycznego państwa, samorządu – miało stanowić krok na drodze do całkowitej eliminacji państwa rozumianego jako aparat przymusu. Pracy tej towarzyszyć miały uprzednie zmiany w postawie etycznej społeczeństwa. Bez zmian moralności ludzkiej, bez budowania "etyki braterstwa", solidarności – nie były możliwe żadne zmiany społeczne czy ekonomiczne. A Abramowski głęboko wierzył w możliwą harmonię pomiędzy interesami poszczególnych członków społeczeństwa (podobnie jak Fourier lub Kropotkin). Instytucje państwowe miały być zastąpione przez organizacje oddolne, społeczne. Także interesy ekonomiczne jednostek, zwłaszcza ludzi z tzw. nizin społecznych, miały być realizowane poprzez organizacje samorządowe, spółdzielcze (zwłaszcza spółdzielnie spożywców i rolne), towarzystwa wzajemnego kredytowania, związki przyjaźni. Właśnie kooperacja w poglądach Abramowskiego (zwłaszcza po upadku rewolucji 1905 roku) stanowiła ten kierunek, który doprowadzić miał do wielu pozytywnych przemian. Abramowski postulował tworzenie wolnych stowarzyszeń i zrzeszeń, głosił "zasady republiki kooperatywnej", sam należał zresztą do inicjatorów Związku Towarzystw Samopomocy Społecznej, przyczynił się do powstania Towarzystwa Kooperatystów, był współzałożycielem pisma "Społem". Spółdzielczość – o czym warto też przypomnieć – łączył Abramowski z działalnością niepodległościową.

Edward Abramowski jest autorem wielu artykułów i książek z zakresu kilku dziedzin nauki. Wśród wielu publikacji znaleźć można m.in. poświęcone idei spółdzielczości. Są to: -Etyka a rewolucja, 1899 -Program wykładów nowej etyki, 1899 -Znaczenie współdzielczości dla demokracji, 1906 -Korzyści jakie daje kooperatywa spożywcza, 1907 -Idee społeczne kooperatyzmu, 1907 -Kasy pomocy wzajemnej i ubezpieczenia, 1907 -Kooperatywa jako sprawa wyzwolenia ludu pracującego, 1912 -Socjalizm i kooperatywa, 1912 -Rzeczpospolita kooperatywna, 1912. Poniżej przytaczane fragmenty tekstów Abramowskiego pochodzą z: Edward Abramowski, Pisma. Oprac. i przedmowa K. Krzeczkowski, t. 1, Nakładem Związku Polskich Stowarzyszeń Spożywców 1924 [tu cytujemy: Stowarzyszenia i ich rola (s. 228–239); Formy stowarzyszeń ludowych (s. 240–251); Idee społeczne kooperatyzmu (s. 71–75)].

Janusz Ossowski



alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

alt

Partnerzy:

kasa-stefczyka

wsieci 27022014 

skef 

skok logo rgb2

logo FES 

 

Nasza witryna do poprawnego funkcjonowania używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Czytaj wiecej polityka prywatnosci.

Zaakceptuj cookies na tej stronie.