Edward Abramowski (1868–1918) był jednym z najbardziej oryginalnych myślicieli polskich, łączących w swoich poglądach zagadnienia filozofii, socjologii, psychologii, myśli społecznej, a nawet mistycyzmu. Odebrał bardzo staranne wychowanie i wykształcenie w domu rodzinnym, studiował fizykę i biologię na Uniwersytecie Jagiellońskim, filozofię w Genewie, interesował się muzyką, literaturą piękną (zwłaszcza romantyczną), historią gospodarczą i społeczną, założył w Warszawie Instytut Psychologiczny, a pod koniec życia (w roku 1915) został profesorem psychologii w Uniwersytecie Warszawskim.

Początkowo Abramowski związany był z ruchem socjalistycznym, dzięki Marii Konopnickiej (u której, między innymi, się uczył) poznał członków I Proletariatu. Był współorganizatorem II Proletariatu, działał w Zjednoczeniu Robotniczym (odrzucającym terror na rzecz pracy formacyjnej i oświatowej oraz budowania świadomości klasowej), Polskiej Partii Socjalistycznej. Jego poglądy zmieniły się pod koniec lat 90. XIX stulecia, po powrocie z Genewy. "Wyjechał jako ortodoksyjny marksista i działacz partyjny, wracał z nową teorią socjalizmu bezpaństwowego, własną, apolityczną; wracał jako utopijny zwolennik natychmiastowego wcielenia w życie ideałów komunizmu i bezpaństwowości, jako anarchista, choć może nie chciał sobie tego uświadamiać" – jak charakteryzowa ł ten przełom Konstanty Krzeczkowski.

Naczelnym postulatem moralnym doktryny społecznej Abramowskiego była wolność: wolność jednostki, wolność od wszelakiego rodzaju przymusu i przemocy ze strony zbiorowości. Tworzenie fundamentalnych swobód obywatelskich, niepodległego i demokratycznego państwa, samorządu – miało stanowić krok na drodze do całkowitej eliminacji państwa rozumianego jako aparat przymusu. Pracy tej towarzyszyć miały uprzednie zmiany w postawie etycznej społeczeństwa. Bez zmian moralności ludzkiej, bez budowania "etyki braterstwa", solidarności – nie były możliwe żadne zmiany społeczne czy ekonomiczne. A Abramowski głęboko wierzył w możliwą harmonię pomiędzy interesami poszczególnych członków społeczeństwa (podobnie jak Fourier lub Kropotkin). Instytucje państwowe miały być zastąpione przez organizacje oddolne, społeczne. Także interesy ekonomiczne jednostek, zwłaszcza ludzi z tzw. nizin społecznych, miały być realizowane poprzez organizacje samorządowe, spółdzielcze (zwłaszcza spółdzielnie spożywców i rolne), towarzystwa wzajemnego kredytowania, związki przyjaźni. Właśnie kooperacja w poglądach Abramowskiego (zwłaszcza po upadku rewolucji 1905 roku) stanowiła ten kierunek, który doprowadzić miał do wielu pozytywnych przemian. Abramowski postulował tworzenie wolnych stowarzyszeń i zrzeszeń, głosił "zasady republiki kooperatywnej", sam należał zresztą do inicjatorów Związku Towarzystw Samopomocy Społecznej, przyczynił się do powstania Towarzystwa Kooperatystów, był współzałożycielem pisma "Społem". Spółdzielczość – o czym warto też przypomnieć – łączył Abramowski z działalnością niepodległościową.

Edward Abramowski jest autorem wielu artykułów i książek z zakresu kilku dziedzin nauki. Wśród wielu publikacji znaleźć można m.in. poświęcone idei spółdzielczości. Są to: -Etyka a rewolucja, 1899 -Program wykładów nowej etyki, 1899 -Znaczenie współdzielczości dla demokracji, 1906 -Korzyści jakie daje kooperatywa spożywcza, 1907 -Idee społeczne kooperatyzmu, 1907 -Kasy pomocy wzajemnej i ubezpieczenia, 1907 -Kooperatywa jako sprawa wyzwolenia ludu pracującego, 1912 -Socjalizm i kooperatywa, 1912 -Rzeczpospolita kooperatywna, 1912. Poniżej przytaczane fragmenty tekstów Abramowskiego pochodzą z: Edward Abramowski, Pisma. Oprac. i przedmowa K. Krzeczkowski, t. 1, Nakładem Związku Polskich Stowarzyszeń Spożywców 1924 [tu cytujemy: Stowarzyszenia i ich rola (s. 228–239); Formy stowarzyszeń ludowych (s. 240–251); Idee społeczne kooperatyzmu (s. 71–75)].

Janusz Ossowski


Partnerzy:

kasa-stefczyka

wsieci 27022014 

skef 

skok logo rgb2

logo FES 

 

Nasza witryna do poprawnego funkcjonowania używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Czytaj wiecej polityka prywatnosci.

Zaakceptuj cookies na tej stronie.