Stanisław August Thugutt (1873–1941) to jedna z najbardziej znanych postaci polskiego życia politycznego okresu dwudziestolecia międzywojennego. Dał się także poznać jako publicysta, krajoznawca (Polskie Towarzystwo Krajoznawcze), działacz społeczny i spółdzielca. Po wybuchu I wojny światowej Thugutt organizował Związek Patriotów (późniejsze Stronnictwo Niezawisłości Narodowej), pełnił funkcję skarbnika Polskiej Organizacji Wojskowej na terenie byłego zaboru rosyjskiego. Walczył w Legionach Polskich, w latach 1916–1917 był członkiem Centralnego Komitetu Narodowego, a później wiceprezesem Rady Narodowej. Od 1917 r. był również aktywnym członkiem PSL – "Wyzwolenie", a także redaktorem jego ideowego pisma. Po odzyskaniu niepodległości został ministrem spraw wewnętrznych w Rządzie Tymczasowym Polskiej Republiki Ludowej z siedzibą w Lublinie, tę funkcję sprawował także po utworzeniu się rządu w Warszawie (w gabinecie Moraczewskiego). Zwolennik i zaufany człowiek Piłsudskiego (do czasu przewrotu majowego, którego był przeciwnikiem), brał udział w konferencji pokojowej w Paryżu, walczył w wojnie polsko-sowieckiej w 1920 r. Thugutt był jednym z założycieli i wiceprezesem Ligi Ochrony Praw Człowieka, posłem na Sejm (1922–1929), przewodniczącym klubu poselskiego PSL-"Wyzwolenie" (1925–1926), wicepremierem w rządzie Stanisława Grabskiego (1924–1925), współorganizował Centrolew, a w 1931 r. był jednym z organizatorów udanego zjednoczenia partii ludowych w Stronnictwo Ludowe, na którego czele stanął w 1934 r. (do 1938 r., kiedy to złożył rezygnację z powodu złego stanu zdrowia). Jako lider ludowców Thugutt podkreślał konieczność stanowczego przeciwstawiania się rządom sanacyjnym, ale zarazem ostrzegał przed zawieraniem sojuszy z narodowcami i komunistami; przestrzegał także przed "siłowymi" próbami rozwiązywania kwestii społecznych.

Ze spółdzielczością Thugutt zetknął się po raz pierwszy podczas swojego pobytu w ćmielowie (1901 r.), pod koniec lat 20. opracowywał na zamówienie spółdzielczości spożywców "Społem" "zasady dobrej spółdzielczości", zajmował się porównawczym ustawodawstwem spółdzielczym, popularyzował sylwetki wybitnych pionierów kooperacji. W 1934 r. opublikował książkę Spółdzielczość. Zarys ideologii. Warto wspomnieć, że Thugutt od 1929 r. wchodził w skład zarządu Towarzystwa Kooperatystów – czołowej polskiej organizacji zajmującej się propagowaniem spółdzielczości. Od 1932 r. był jego prezesem i sprawowa ł tę funkcję aż do wybuchu II wojny światowej. W 1934 r. wybrano go prezesem Spółdzielczego Instytutu Naukowego, wszedł w skład redakcji pisma "Spółdzielczy Przegląd Naukowy". Był także redaktorem "Informatora Spółdzielczego Towarzystwa Kooperatystów", szefem redakcji dwutygodnika "Społem", wykładowcą w warszawskim Gimnazjum Spółdzielczym im. Mielczarskiego, autorem pogadanek radiowych, jak również tekstów dla Spółdzielczych Kursów Korespondencyjnych "Społem".

Stanisław Thugutt sądził, że nie jest możliwy trwały kompromis i współistnienie kooperatyzmu i kapitalizmu; że to właśnie idee spółdzielcze winny przynieść bardziej humanitarne rozwiązania w przysz łości. Zarazem – mimo że dostrzegał wyraźnie "klasowy", mający wiele wspólnego z ruchem socjalistycznym, charakter spółdzielczości jako naturalnej organizacji się ludzi uboższych – uważał jednak, że spółdzielczość kieruje się innymi metodami postępowania: zamiast rewolucji proponuje pokojową wizję przebudowy porządku społecznego; zamiast odgórnego narzucania – oddolną inicjatywę społeczną; zamiast realizacji "świetlanych" wizji – realizm konkretnych rozwiązań bieżących. W gruncie rzeczy Thugutt opowiadając się za zdecydowanie realistyczną i konkretną ideologią spółdzielczą, krytykował różnego rodzaju objawy myślenia utopijnego, "socjalistycznego" czy anarchizują- cego (Kropotkin, Abramowski). Spółdzielczość miała wedle poglądów Thugutta stawać się prężną gałęzią przedsiębiorczości, oferować swoim członkom wymierne zyski i poprawę życia, uczyć samoorganizacji i samorządności, budować społeczeństwo obywatelskie.

Stanisław Thugutt napisał m.in.: Porównawcze ustawodawstwo spółdzielcze,Wyd. Spółdzielczego Instytutu Naukowego, Warszawa 1931; Ku lepszemu życiu, Wyd. Towarzystwa Kooperatystów, Warszawa 1935; Pionierzy, Wyd. Związku Spółdzielczości Spożywców RP "Społem", Warszawa 1931; Informator Spółdzielczy Towarzystwa Kooperatystów (red.), Wyd. SIN, Warszawa 1932 . Poniżej drukowane poglądy Thugutta dotyczące spółdzielczości pochodzą z jego książki: Spółdzielczość. Zarys ideologii, Warszawa 1937. Zachowano pisownię oryginału.

Janusz Ossowski


Partnerzy:

kasa-stefczyka

wsieci 27022014 

skef 

skok logo rgb2

logo FES 

 

Nasza witryna do poprawnego funkcjonowania używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Czytaj wiecej polityka prywatnosci.

Zaakceptuj cookies na tej stronie.