Józef Supiński (1804–1893) nie bez powodu jest uważany za ojca polskiej socjologii oraz jednego z pionierów ekonomii społecznej i prekursora naszego pozytywizmu. W rozwoju polskiej myśli ekonomicznej zajmuje podobne miejsce, jakie w angielskiej przysługuje Adamowi Smithowi, a w francuskiej Jean-Baptiste Sayowi. Józef Supiński był przy tym literatem, filozofem, reprezentantem nurtu ekonomii klasycznej (liberalnej), a zarazem człowiekiem czynu, powstańcem listopadowym, zwolennikiem reform gospodarczych na ziemiach polskich. Po prekursorze, jakim był Fryderyk Skarbek, Supiński był kontynuatorem koncepcji i praktycznych rozwiązań dotyczących polityki społecznej, a zatem m.in. zwolennikiem tworzenia instytucji samopomocowych, "dopomagania sobie o własnych siłach, świadczenia sobie dobrodziejstw przez siebie", również przez zakładanie spółek kredytowych, popieranie drobnej wytwórczości. Sam zresztą, po wieloletnim pobycie na emigracji, pracował od 1844 roku we lwowskim Towarzystwie Kredytowym Ziemskim, a potem w Galicyjskiej Kasie Oszczędności (1844–1864). Choć wyraźnie był przeciwnikiem socjalizmu, a zwolennikiem liberalizmu, prawa naturalnego, prywatnej własności, to jednocześnie wskazywał na problemy związane z tzw. kwestią robotniczą, postulując ideę solidaryzmu (poprzez koalicję kapitału i pracy), która miała stanowić fundamenty ładu społecznego. Człowiek – według Supińskiego – miał stanowić część świata materialnego stworzonego przez Boga, ale też miał nieustannie tworzyć i rozwijać świat czysto ludzki, funkcjonujący już poza naturą, ale według wspólnych z nią praw ogólnych.

Podobnego podziału, jak tego na naturę i kulturę (cywilizację), dokonywał Supiński, także rozróżniając bogactwo od mienia, zapas od zasobu. Bogactwo i zapas to dobra istniejące w przyrodzie. Ziemia, lasy, rzeki to bogactwo. Bogactwo naturalne różnych miejsc składa się na zapas. To jednak, co człowiek dzięki swojej pracy przyswoi, stanowi jego mienie.

Wszystkie wytwory ludzkiej aktywności składają się na zasób ludzki, społeczny. Supiński stawia tak rozumiany zasób ponad kapitałem (polemizując w tym miejscu wyraźnie ze Smithem i Sayem). Według niego, kapitał to jedynie pewna ilość gotówki lub papierów wartościowych; zaś kapitalista to człowiek posiadający pieniądze i trudniący się ich pożyczaniem lub wymianą.

Zasób społeczny jest wedle Supiśkiego pojęciem znacznie szerszym niż kapitał, włączającym bowiem takie obszary, jak edukacja, wychowanie, działalność gospodarcza służąca rozwojowi itp. Właściciel fabryki lub pola, budowniczy drogi nie są według Supińskiego kapitalistami, a raczej twórcami zasobu społecznego. "Nie ma co marzyć o Królestwie Bożym, osiąganym przez przeobrażenie moralne i wysiłek ducha, nie ma co myśleć o rewolucjach i powstaniach, trzeba tylko pomnażać zasób budowany wiedzą i pracą [...]. Dzięki zasobowi [...] ustalona zostaje równowaga [...] między walką o byt [...] a zasadami moralnego współżycia, indywidualistycznymi tendencjami prowadzącymi do chaosu a ładem społecznym [...]".

To pojęcie zasobu miało łagodzić naturalne sprzeczności i konflikty społeczne. Liczą się zatem nie tyle same pieniądze (jeśli są bezproduktywne – tu Supiński krytykuje również postawy skąpstwa oraz rozrzutności), co uczucia obywatelskiej odpowiedzialności i zmysł praktycznego działania. Dwie siły rządzące światem: siła rzutu (wiążąca się z aktywnym, indywidualnym dążeniem do podporządkowania sobie otoczenia) i siła przyciągania (inaczej rozkładu, wiążąca się z samoograniczaniem indywidualizmu na rzecz zbiorowości), musiały znaleźć w tej filozofii jakąś równowagę. Józef Supiński napisał m.in.: Myśl ogólną fizjologii powszechnej, Lwów 1860; Szkołę polską gospodarstwa społecznego, t. 1, Lwów 1862, t. 2, Lwów 1865; oraz artykuły, np. Znaczenie kapitału i kredytu, "świt" 1857; Stowarzyszenia i spółki, "Biblioteka Ossolińskich"; Projekt Narodowego Banku Oszczędności, ibidem; Demokracja chrześcijańska, "Przegląd Powszechny" 1902, Kraków. Drukowane w tym numerze kwartalnika "Pieniądze i Więź" fragmenty pochodzą z: J. Supiński, Szkoła polska gospodarstwa społecznego, Biblioteczka Dzieł Społeczno-Ekonomicznych pod red. Zofii Daszyńskiej-Golińskiej, seria I, t. I, Ekonomiści polscy, Warszawa 1911. Przytaczamy fragmenty części I pt. Organizm społeczny z rozdz. V: Zapas, zasób, kapitał, s. 62–87, oraz z rozdz. IX: Wypożyczyć i zapożyczyć, s. 125–134. Zachowano pisownię oryginału.

Janusz Ossowski


Partnerzy:

kasa-stefczyka

wsieci 27022014 

skef 

skok logo rgb2

logo FES 

 

Nasza witryna do poprawnego funkcjonowania używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Czytaj wiecej polityka prywatnosci.

Zaakceptuj cookies na tej stronie.