Fryderyk Florian Skarbek (15 marca 1792 – 25 listopada 1866), arystokrata, ekonomista, historyk, powieściopisarz oraz działacz społeczny; członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie, profesor Uniwersytetu w Warszawie (1818–1831), zwany jest ojcem polskiej ekonomii.

Prace z zakresu ekonomii przyniosły mu europejski rozgłos (zwłaszcza, że wiele z nich napisał po francusku). Były tak samo dyskutowane i znane jak dzieła Ricarda w Anglii i Saya we Francji. Skarbek był początkowo zwolennikiem liberalizmu, potem skłaniał się ku myśli drobnomieszczańskiej, proponując interwencję państwa w celu poprawy losu ubogich, na przykład przez organizację osad oraz kas zapomogowo-po- życzkowych. Duże znaczenie przywiązywał do tworzenia systemu ubezpieczeń majątkowych poprzez budowanie oszczędności bankowych. Był też Skarbek wybitnym działaczem społecznym. Będąc realizatorem testamentu Stanisława Staszica, zasłynął jako organizator szpitalnictwa, systemu opieki społecznej, więziennictwa oraz akcji humanitarnych. Był też pracownikiem administracji Królestwa Polskiego: członkiem Rady Głównej Opiekuńczej, prezesem Dyrekcji Ubezpieczeń, dyrektorem Komisji ds. Sprawiedliwości.

Skarbek urodził się w Toruniu, początkowo uczył się pod kierunkiem Mikołaja Chopina (ojca muzyka), potem kształcił się w warszawskim liceum prowadzonym przez Lindego, a następnie studiował w College de France (1809–1811). Ekonomii politycznej i nauk administracyjnych uczył się prywatnie. Po kilkuletniej pracy w różnych urzędach publicznych, w 1818 r. Skarbek przeniósł się z rodzinnej ¯elazowej Woli do Warszawy i objął katedrę ekonomii politycznej i nauk administracyjnych. Uczestniczył także w pracach Towarzystwa Przyjaciół Nauk, wspólnie z Brodzińskim i Skrodzkim redagował "Pamiętnik Warszawski", stworzył swoje podstawowe dzieła ekonomiczne. Dał się wówczas poznać także jako działacz społeczny: z funduszy pozostawionych przez Staszica założył dom zarobkowy dla żebraków, towarzystwo opieki nad dziećmi zaniedbanymi, instytut dla dzieci zaniedbanych moralnie; przygotował projekty reformy systemu opieki społecznej i więzień.

Przede wszystkim był jednak wybitnym teoretykiem ekonomii, samodzielnym badaczem o szerokich horyzontach, a także kontynuatorem myśli Adama Smitha. Skarbek był bardzo dobrze zorientowany w literaturze przedmiotu, znał m.in. dzieła francuskich fizjokratów, Concordeta, Monteskiusza, Woltera, Hume'a, Locke'a, Ricarda, Milla, Saya, Sismondiego, Saint-Simona, Krausa, Malthusa i wielu, wielu innych.

Ekonomię polityczną traktuje Skarbek jako "naukę gospodarstwa narodowego", rozumiejąc przez gospodarstwo "dobre korzystanie z posiadanych rzeczy i zdolności". Naród rozumie jako "ciało moralne, węzłem towarzyskim i tożsamością języka, zwyczajów i ustaw połączone, a od innych podobnych sobie towarzystw odosobnione". W samym "gospodarstwie narodowym" widzi "zbiór sił i sposobów, jakich naród używa, ażeby utrzymać byt fizyczny ludzi, […] i byt ten coraz bardziej polepszać". Zasad bogactwa indywidualnego człowieka (aczkolwiek żyjącego w konkretnej społeczności) upatruje w idei swobody gospodarczej "wolności użycia pracy, przemysłu i kapitału" i ograniczeniu do niezbędnego minimum roli państwa. Ale też państwo winno otoczyć opieką niektórych uczestników rynku, przede wszystkim rolników, powinno prowadzić zakłady służące realizacji dobra ogólnego. Zasady bogactwa narodowego dostrzega Skarbek w produkcji (tworzenie nowych bądź powiększanie wartości istniejących), wymianie i dochodach (zajmuje się tu m.in. podziałem dochodu społecznego oraz płacami minimalnymi) i konsumpcji. "Pobieranie dochodu z produkcji i zamiany jest środkiem do uzyskania wartości mających zaspokajać nasze potrzeby. Przy zaspokajaniu potrzeb wartość użytkowa ulega zniszczeniu – jest to zużycie (konsumpcja). Zużycie jest trzecią zasadą gospodarstwa i głównym celem bogactwa – zamyka koło obiegu wartości: produkcja dostarcza wartości, zamiana je rozprzestrzenia, zużycie, niszcząc wartość, daje powód do nowej ich produkcji". Wyprodukowane wartości, zanim zostaną zużyte, stanowią kapitał, który podlega obiegowi. Bogactwo narodowe zależy jednak nie tylko od ilości wartości użytkowych , ale i od szybkości obiegu. Skarbek uważa, że obieg ten (cyrkulację) należy skracać, ponieważ służy to rozwojowi sił wytwórczych i w konsekwencji prowadzi do dobrobytu. Tutaj Skarbek wskazuje na duże znaczenie właściwej organizacji systemu kredytowego oraz na znaczenie inwestycji dla ożywienia gospodarczego. Wszyscy powinni uczciwie i wydajnie pracować, aby gromadzić własne kapitały. Przedsiębiorcy winni działać w taki sposób, by minimalizować ryzyko, przyspieszać zwrot nakładów i osiągać odpowiednie zyski. Ziemianie z kolei winni wprowadzać zmiany w sferze produkcji rolnej, korzystać m.in. z kredytów.

Po zamknięciu Uniwersytetu Warszawskiego Skarbek rozpoczyna pracę w administracji Królestwa (1832). W ciągu kilku lat udaje się mu stworzyć instytucje, które stają się także wzorem dla podobnych na Zachodzie. W 1842 r. zostaje prezesem Towarzystwa Ogniowego (późniejszej Dyrekcji Ubezpieczeń w Królestwie Polskim), które gruntownie reformuje. Poza ubezpieczeniami majątkowymi od ognia, oferowało ono bowiem zabezpieczenie "dochodów na czas życia", ubezpieczenia od gradobicia, pomoru bydła, strat przy transporcie lądowym i wodnym produktów rolnych. Poza tym instytucja ta miała zarządzać kasami oszczędności, które w tym czasie powołała do życia. Kasy oszczędności były realizacją projektów, które Skarbek głosił już w 1822 r.: miały dawać możliwość korzystnego oszczędzania małych kwot, ale też stanowiły coś na kształt instytucji ubezpieczeniowej dla członków, wprowadzając specjalne oprocentowanie wkładów członkowskich (zgromadzony w ten sposób kapitał miał służyć w nagłych potrzebach, w razie choroby, starości). Hasłem kas miało być zdanie wypowiedziane przez Skarbka: "nic dla siebie, wszystko dla tych, którymi się opiekuję!". Skarbek był również (obok Staszica) pionierem polskiej polityki społecznej, interesującym się zarówno problemami wsi, jak i proletariatu. Opowiadał się za pilnym rozwiązaniem "kwestii włościańskiej", zniesieniem poddaństwa chłopów oraz za tym, by robotnicy pracowali na swój rachunek (byli niezależnymi rzemieślnikami), posiadali własny kapitał i większą niezależność od pracodawców. Przyczyn nędzy mas upatrywał Skarbek w niedomaganiach współczesnego mu ustroju społecznego i gospodarczego. "Jedna i prawdziwa przyczyna ubóstwa we wszystkich krajach jest nierówność majątków, zły podział sił produkcyjnych i źródeł dochodów między pojedynczych członków społeczeństwa".

Fryderyk Skarbek jest autorem m.in. następujących publikacji: - Gospodarstwo Narodowe. Elementarne zasady gospodarstwa narodowego, Warszawa 1820; - Gospodarstwo Narodowe. Gospodarstwo narodowe zastosowane czyli nauka administracji, Warszawa 1821; - Jakim sposobem nauki gospodarstwa narodowego uczyć się i nauczać należy, [w:] "Pamiętnik Warszawski" 1822, t. 1; - O przyczynach ubóstwa klasy robotniczej w krajach bogatych i o osadach rolniczych dla ubogich zakładanych, [w:] "Pamiętnik Warszawski" 1922, t. 2; - Rozprawa o kasach zasiłku i oszczędności, czytana dnia 30 kwietnia 1823 r., [w:] "Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk", T. XVII; - Przepisy dla kasy pożyczkowej klucza konińsko-wolskiego, ibidem; - Rozmowa plebana z parafianami swymi o kasie oszczędności, (przekł. z j. francuskiego), [w:] "Pamiętnik Warszawski" 1823, t. 2; - O ubóstwie i ubogich, Warszawa 1827; - Rys ogólny nauki finansów dla użytku uczniów Uniwersytetu Królewsko-Warszawskiego, Warszawa 1824; - Dykcjonarz ekonomii politycznej (przekład dzieła K. Ganilha z j. francuskiego), Warszawa 1828; - O więzieniach i zakładach poprawczych zdanie sprawy, [w:] "Pamiętnik Warszawski" 1830, t. 2; - Antoni Kotowski, Fryderyk Skarbek, Dwie mowy miane przy uroczystym otwarciu Głównej Kasy Oszczędności w Warszawie, Warszawa 1844; - Ogólne zasady nauki gospodarstwa narodowego czyli czysta teoria ekonomii politycznej, Warszawa 1859, t. 1 i 2; - Dzieje Księstwa Warszawskiego, Poznań 1860, t. 1 i 2. Poniżej drukowany tekst pochodzi z: Fryderyk hr. Skarbek, Ogólne zasady nauki gospodarstwa narodowego czyli czysta teoria ekonomii politycznej, t. I, Biblioteka Wyższej Szkoły Handlowej, Warszawa – Kraków – Lublin – £ódź – Paryż – Poznań – Wilno – Zakopane 1926 (Dział 4 O zużyciu, rozdz. XXVI Prawidła, których się przy zużyciu trzymać należy, s. 229–238).

Janusz Ossowski



Partnerzy:

kasa-stefczyka

wsieci 27022014 

skef 

skok logo rgb2

logo FES 

 

Nasza witryna do poprawnego funkcjonowania używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Czytaj wiecej polityka prywatnosci.

Zaakceptuj cookies na tej stronie.