Książę Piotr Aleksiejewicz Kropotkin urodził się w 1842 r. w Moskwie. Był oficerem armii carskiej, geografem, biologiem i działaczem rewolucyjnym; przez pewien czas pełnił funkcję sekretarza Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego.

Od 1871 r. rozpoczął działalnośæ polityczną, którą kontynuował później w Szwajcarii, Francji i Anglii. Za swoje poglądy był więziony w Rosji, Francji, Szwajcarii. Zasłynął jako wydawca anarchistycznego pisma „Le Revolte”, a z racji swego arystokratycznego pochodzenia zwany był anarchistycznym księciem.

Po wybuchu rewolucji w roku 1917 Kropotkin powrócił do Rosji, ale szybko odsunął się w cień po dojściu do władzy bolszewików. Zmarł w 1921 r., jego pogrzeb stał się wielką, stutysięczną manifestacją polityczną, ostatnią – tak masową – w Rosji Radzieckiej.

Piotr Kropotkin jest przedstawicielem i twórcą anarchokomunizmu, jednej z odmian anarchizmu. W związku ze swoimi zainteresowaniami i badaniami z zakresu biologii i geografii nawiązywał w swoich teoriach do nauk przyrodoznawczych, empiryzmu i ewolucjonizmu.

Jako anarchista polemizował z tezami Marksa, dopatrując się źródła wyzysku społecznego nie tyle w klasowym podziale społeczeństwa, ile w samym istnieniu państwa. Państwo bowiem oraz różne instytucje i struktury – jako sprzeczne z naturą – są przyczyną zła, krępują wolną działalnośæ jednostek. Mimo że Kropotkin był zwolennikiem rewolucji społecznej, nie popierał walki prowadzonej metodami terroru (tak jak Bakunin) czy metodami bolszewickimi. Uważał, że rewolucja winna byæ przygotowana przez propagandę i agitację wśród mas. Zgodnie z własnymi obserwacjami przyrody Kropotkin uważał, że nie walka i współzawodnictwo, ale pomoc wzajemna stanowi najlepszy środek zapewniający jednostkom bezpieczeństwo i umożliwiający im rozwój, postęp. Człowiek – jak sądził Kropotkin – jest z natury dobry i ta dobroæ może szczególnie się objawiaæ w warunkach nieskrępowanej wolności. Anarchista powinien byæ zarówno rycerzem, jak i świętym, który bezinteresownie niesie pomoc swoim bliźnim, broni słabszych i pokrzywdzonych. Przyszły ustrój społeczny – osiągnięty w wyniku długotrwa łego procesu (rewolucję rozumiał jako okres przyspieszonej ewolucji) – ma byæ związkiem wolnych, samorzutnie zrodzonych stowarzyszeń, czymś, co określał mianem komunizmu anarchistycznego: bez rządu, administracji, policji, sądownictwa. Społeczeństwo widzieæ chciał jako swobodną federację jednostek, grup, komun, zrzeszających się w zależności od potrzeb i współdziałających w duchu solidarności i pomocy. Członkowie komuny anarchistycznej mieli byæ równi, ale co istotne – ta społecznośæ miała zapewniæ wszystkim, także chorym, słabym, niemogącym pracowaæ, wszystkie środki niezbędne do życia i dystrybuowaæ je zgodnie z hasłem „każdemu według potrzeb”. Fascynacja Kropotkina średniowiecznymi cechami, bractwami, organizacją różnych stowarzyszeń bierze się stąd, że dostrzegał w nich właśnie te wartości, które mocno akcentował w swojej doktrynie: współpracę, 1 solidarnośæ i kooperację jako czynniki rozwoju materialnego i moralnego .

Kropotkin jest autorem wielu prac, m.in. Anarchizm jako filozofia i ideologia (1898), Etyka (1924), Komunizm i anarchia (1901), Komuna Paryska (1880).

Poniżej prezentujemy fragmenty książki pt. Pomoc wzajemna jako czynnik rozwoju (1902), której pierwsze wydanie w języku polskim ukazało się we Lwowie w roku 1920, drugie zaś – i ostatnie – tuż po zakończeniu II wojny światowej. (Piotr Kropotkin, Pomoc wzajemna jako czynnik rozwoju, przeł. z angielskiego J. Hempel, przedmowa R. Jabłonowski, Łódź – Warszawa 1946). Przytaczane fragmenty pochodz ą z rozdziałów piątego i szóstego niniejszej książki we współczesnym tłumaczeniu A. M. Mydlarskiej; komentarze na marginesach moje – J. O.

Janusz Ossowski


Partnerzy:

kasa-stefczyka

wsieci 27022014 

skef 

skok logo rgb2

logo FES 

 

Nasza witryna do poprawnego funkcjonowania używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Czytaj wiecej polityka prywatnosci.

Zaakceptuj cookies na tej stronie.